ΠΟΥΤΑ - ΝΙΤΣΕ - Σ

Διάβασα σήμερα την ανακοίνωση της ''Χρυσής Ευκαιρίας'' σχετικά με την προφυλάκιση του ρουμπινιού... ε.. του διαμαντιού. Του μιχαλολιάκου ντε ! Το κείμενο υπογράφεται από τον Ευάγγελο Καρακώστα (να μαθαίνουμε όλα τα ονόματα σιγά σιγά) και τιτλοφορείται ως ''Πολιτικός Στρατιώτης''. Μάλιστα.. Θα είχα περιοριστεί μόνο στη θυμηδία (δηλ. στην έντονη διάθεση για ειρωνεία και γέλια), αν τα καλόπαιδα στο Χρυσό Κουφέτο, δεν χρησιμοποιούσαν μέσα στις ναζιστικές μπροσούρες τους, δύο από τις αγαπημένες μου φράσεις: ''Όσο δυνατότερα με χτυπά το σφυρί, τόσο πιο καθάρια αντηχεί ο ατσάλινος όγκος της θελήσεως μου.... ό,τι δεν με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό''. Για όσους δεν κατάλαβαν οι παραπάνω φράσεις ανήκουν στον Φρειδερίκο Γουλιέλμο Νίτσε.

Μην απορείτε. Η προπαγάνδα να χριστεί ο Νίτσε ως ιδεολογικός πρόδρομος του φασισμού-ναζισμού ξεκινάει από παλιά. Σ’ αυτό το εγχείρημα έδωσε πρώτη σάρκα και οστά, η περίφημη αδερφή του γερμανού φιλοσόφου, Ελίζαμπεθ. Τι να πρωτοπείς όμως για ένα άνθρωπο που τα τελευταία χρόνια της ζωής του Νίτσε, επέτρεπε σε αγνώστους να τον επισκέπτονται και να τον παρατηρούν, σαν να επρόκειτο για κάποιο σπάνιο ζώο σε ζωολογικό κήπο, ενώ αυτός βρισκόταν βυθισμένος σε άλλο κόσμο. Αυτή λοιπόν η απερίγραπτη γυναίκα, λίγο πριν το θάνατο του αδερφού της, παντρεύτηκε τον φανατικό αντισημίτη Φόρστερ. Ο Νίτσε δεν ενέκρινε αυτό το γάμο και αρνήθηκε να παραβρεθεί. Οι λόγοι φαίνεται να είναι ότι αντιπαθούσε τον Φόρστερ λόγω των απόψεων του. Σε μια επιστολή στην μητέρα τους γράφει ότι δεν επιθυμεί καμία επαφή με τον γαμπρό του διότι απεχθάνεται τις ιδέες του, καθώς τέτοιοι άνθρωποι είναι εκ διαμέτρου αντίθετοι και ασυμφιλίωτοι με την φιλοσοφία του.

Η Ελίζαμπεθ είδε το έργο του παράφρονα και παράλυτου πλέον αδερφού της, ως πηγή πλούτου και ως μία πρώτης τάξης ευκαιρία να προωθήσει τις σωβινιστικές και αντισημιτικές ιδέες της. Εν ολίγοις, το τερπνόν μετά του ωφελίμου. Συγκέντρωσε λοιπόν μεγάλο μέρος των σημειώσεων του Νίτσε και όταν ο αδερφός της πλέον δεν ήταν σε θέση να διαχειρίζεται μόνος του τις υποθέσεις του (έχασε τα λογικά του το 1889) το χρησιμοποίησε σκόπιμα διαστρεβλωμένο. Σε πρώτη φάση ίδρυσε το Αρχείο Νίτσε (1894), στο οποίο σταδιακά έδωσε αντισημιτικό χαρακτήρα. Μάλιστα, αποκορύφωμα όλου αυτού του εγχειρήματος ήταν η επίσκεψη του Χίτλερ εκεί, όπου η Ελίζαμπεθ θα του χαρίσει το μπαστούνι που χρησιμοποιούσε ο Νίτσε. Κατόπιν, ο Χίτλερ θα φωτογραφηθεί στην προτομή του Νίτσε με τον Φόρστερ να διαβάζει ένα κείμενο που «απεδείκνυε» την σχέση Νίτσε και ναζισμού (γραμμένο από πολύ «αξιόπιστο» συντάκτη, τον ίδιο τον Φόρστερ!). Αργότερα, η φωτογραφία του Χίτλερ στη προτομή του Νίτσε θα κοσμήσει το εξώφυλλο ενός βιβλίου του Ρίχαρντ Έλερ (Ο Νίτσε και το μέλλον της Γερμανίας) που υποτίθεται ότι αποδεικνύει την σχέση Νίτσε και Χίτλερ. Η Ελίζαμπεθ όμως δεν σταμάτησε εκεί. Έστειλε μια επιστολή στον Μουσολίνι με την προσφώνηση «Στον ευγενέστερο μαθητή του Ζαρατούστρα που ονειρεύτηκε ποτέ ο Νίτσε, στον εμπνευσμένο αφυπνιστή των αριστοκρατικών ιδεών όπως τις εννοούσε ο Νίτσε, με τις θερμότερες ευχές και τον βαθύτατο σεβασμό και θαυμασμό του Αρχείου Νίτσε».

Ο Νίτσε όμως πίστευε άλλα: «Όποιος με διαβάζει σήμερα στη Γερμανία, έχει πρώτα απογερμανοποιήσει τον εαυτό του πλήρως, όπως έκανα κι εγώ. Είναι γνωστή η φόρμουλά μου "για να σαι καλός Γερμανός, πρέπει να απογερμανοποιηθείς" ή (για να με διαβάσει) πρέπει να είναι εβραϊκής καταγωγής, πράγμα που δεν είναι μικρή διάκριση μεταξύ των Γερμανών. Μεταξύ των Γερμανών, οι Εβραίοι είναι πάντα η ανώτερη ράτσα, πιο εκλεπτυσμένη, πνευματική, ευγενική...». Ακόμη, σε μια επιστολή του στην αδερφή του στις 26.12.1887 ο Νίτσε αναφέρει κατηγορηματικά: «Είναι για μένα ζήτημα τιμής να κρατήσω απέναντι στον αντισημιτισμό μια στάση ξεκάθαρη, δηλαδή αρνητική, όπως κάνω και στα γραπτά μου. Με παραζάλισαν τελευταία με επιστολές και αντισημιτικά κείμενα. Η απέχθειά μου για αυτή την παράταξη (που κόπτεται να σφετεριστεί το όνομά μου!) είναι σαφέστατη, αλλά η συγγένειά μου με τον Φόρστερ και ο αντίκτυπος του αντισημιτισμού του Σμάιτσνερ, του παλιού μου εκδότη, κάνουν τους οπαδούς αυτού του ενοχλητικού κόμματος να πιστεύουν ότι είμαι δικός τους».

Ο Νίτσε χτύπησε ανελέητα τον γερμανικό εθνικισμό και τον αντισημιτισμό: "να μην συναναστρέφεσαι κανέναν που να εμπλέκεται σε αυτήν την ξεδιάντροπη απάτη των φυλών… Να μην προσκολλώμαστε σε μια πατρίδα: κι ας είναι η πιο βασανισμένη κι ας χρειάζεται επειγόντως βοήθεια." Πιο ξεξάθαρα δεν θα μπορούσε να διατυπώσει τις αντιρατσιστικές πεποιθήσεις του στο έργο Πέρα από το Καλό και το Κακό. Γι' αυτό και άλλωστε διέκοψε από ένα σημείο και μετά κάθε φιλική και κοινωνική σχέση με τον μουσικοσυνθέτη Βάγκνερ, που ανέκαθεν φαίνεται να τον διέπουν σωβινιστικές και αντισημιτικές τάσεις (Βλ. Η περίπτωση του Βάγκνερ: Νίτσε εναντίον Βάγκνερ).

Επίσης, το παρακάτω χωρίο από το έργο του Θέληση για Δύναμη αναδεικνύει το θαυμασμό του για την ελληνική παιδεία μακριά από εθνικισμούς και μισαλλοδοξίες, ενταγμένη σ’ ένα νέο διεθνοποιημένο περιβάλλον: ‘‘Βήμα-βήμα να γίνεσαι πιο περιεκτικός, πιο υπερ-εθνικός, πιο ευρωπαϊκός, πιο υπερ-ευρωπαϊκός, πιο εγγύς ανατολίτης, τελικά πιο ελληνικός. Γιατί το ελληνικό ήταν η πρώτη μεγάλη ένωση και σύνθεση καθετί εγγύς ανατολικού, και από αυτή την άποψη η έναρξη της ευρωπαϊκής ψυχής είναι η ανακάλυψη του ‘‘νέου κόσμου’’ μας.’’

Ο Νίτσε όμως εναντιώθηκε εξίσου και στη μαζοποίηση του ανθρώπου, συστατικού στοιχείου του φασισμού και των ολοκληρωτικών καθεστώτων. Μίσησε θανάσιμα την ‘‘ανθρώπινη αγέλη’’ και τον κύριο εκφραστή της, το Κράτος: «Υπάρχουν κάπου ακόμα λαοί και αγέλες, όχι όμως σε εμάς, σε εμάς υπάρχουν κράτη. Κράτος; Τι είναι αυτό; Εντάξει λοιπόν! Ανοίξτε τώρα τα αφτιά σας, γιατί θα σας πω ο,τι έχω να σας πω για τον θάνατο των λαών. Κράτος λέγεται το πιο ψυχρό από όλα τα ψυχρά τέρατα. Και ψυχρά επίσης ψεύδεται και τούτο το ψέμα βγαίνει σερνάμενο από το στόμα του: «Εγώ το κράτος είμαι ο λαός». Ψέμα είναι κι αυτό! Κράτος ονομάζω αυτό, όπου όλοι πίνουν δηλητήριο, καλοί και κακοί: κράτος, όπου όλοι χάνουν τον εαυτό τους, καλοί και κακοί: κράτος, όπου η αργή αυτοκτονία όλων ονομάζεται ζωή...εκεί που τελειώνει το κράτος, εκεί αρχίζει ο άνθρωπος». [Βλ. Έτσι Μίλησε ο Ζαρατούστρα, κεφ. Για το νέο είδωλο]. 

Ο Νίτσε μίλησε για την ιδέα να κυριαρχήσουμε στον εαυτό μας μέσα από την υπέρβαση του, φτάνοντας τελικά στον νέο Άνθρωπο, τον Υπεράνθρωπο. Ο Υπεράνθρωπος όμως δεν έχει υπερφυσικές ικανότητες. Δεν είναι ο Σούπερμαν, ούτε ο Carnation που θα σώσει τη Λόλα, ούτε και ο εκάστοτε super hero μπρατσαράς που θα μας σώσει με τα μούσκουλα του. Είναι όμως εκείνος που πατάει γερά στα πόδια του, που η δύναμη του πηγάζει μέσα από το πνεύμα και το ήθος του. Η προσέγγιση του Νίτσε γύρω από τον Υπεράνθρωπο, έχει να κάνει πρωτίστως με την εύρεση ενός δρόμου προς την απόλυτη ελευθερία, ενός ανθρώπου που δεν θα βλέπει καμία αρχή και εξουσία έξω από τη συνείδηση του. Ίσως τα ερωτήματα αυτά είναι πολύ μεγάλα για να απαντηθούν από άνθρωπο. Ο Νίτσε τόλμησε αυτό το φιλοσοφικό ταξίδι και οδηγήθηκε αναπόφευκτα στην τρέλα. Λίγο πριν οδηγηθεί στην παράνοια και τελικά στην σιωπή, υπέγραφε ως Διόνυσος και Εσταυρωμένος. Ίσως γιατί η θεοποίηση του Ανθρώπου αποτελεί τη μόνη λύση για να καλυφθεί το κενό που άφησε πίσω ο θάνατος του Θεού.

Ο Νίτσε ήταν ένας άνθρωπος που πέθανε νέος και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του πεθαίνοντας, κάνοντας πράξη τη φιλοσοφική του θεώρηση απέναντι στη ζωή και το θάνατο: “το καλύτερο είναι να μη γεννηθείς και το δεύτερο να πεθάνεις γρήγορα’’ (Η Γέννηση της Τραγωδίας). Σ' όλη τη ζωή του όμως ο Νίτσε υπήρξε ιδεολόγος της ελευθερίας και εραστής της τέχνης, πολέμιος του ολοκληρωτισμού, του σωβινισμού και αντισημιτισμού. Ο νομπελίστας Will Self βλέπει τον Νίτσε ως ‘‘τον πρώτο σπουδαίο πανκ φιλόσοφο που με μια παραμάνα περασμένη στη μύτη σηκώνει το μεσαίο του δάχτυλο προς το πάνθεον των φιλοσόφων''. Και δεν έχει άδικο. Ίσως εκεί ακριβώς κρύβεται και το μεγαλείο της σκέψης του. Μέσα από τον απόλυτο μηδενισμό του, ξεπηδά ένας από τους θετικότερους στοχασμούς. Ο Νίτσε δεν είναι φασίστας να επιβάλει τη σκέψη του. Αντίθετα, ενθαρρύνει την ανεξάρτητη σκέψη. Αποτελεί καπηλεία και άγνοια η σύνδεση της φιλοσοφίας του με ναζιστικά μορφώματα, για έναν άνθρωπο που αναζητούσε μονάχα την ελευθερία και την αλήθεια. Είτε τη βρήκε, είτε όχι.

.

.                                                                                                                            Στωικός Σακάτης ®