Μετά τη γνώση

 του Μπ. Ράσσελ
...Το επόμενο βήμα στην εξέταση αυτή ( της ύπαρξης του Θεού ) μας φέρνει στο επιχείρημα που στηρίζεται στη σκοπιμότητα. Το ξέρετε όλοι σας: το κάθε τι σε τούτον τον κόσμο είναι φτιαγμένο έτσι ακριβώς, ώστε να μπορούμε να ζήσουμε στον κόσμο αυτόν. Κι αν ο κόσμος ήταν, έστω και λιγάκι, διαφορετικός απ' ό,τι είναι, δε θα μπορούσαμε να ζήσουμε σ' αυτόν. Αυτό είναι το επιχείρημα που πηγάζει από τη σκοπιμότητα. Μερικές φορές το επιχείρημα αυτό παίρνει μια αρκετά παράξενη μορφή. Λόγου χάρη, Λένε πως τα κουνέλια έχουν άσπρες ουρές, για να μπορούν οι κυνηγοί να τα σκοπεύουν ευκολότερα. Δεν ξέρω πως θα βλέπανε τα κουνέλια τη σκοπιμότητα τούτη. Είναι εύκολο να ειρωνευτεί κανείς το επιχείρημα αυτό. Όλοι σας ξέρετε την παρατήρηση του Βολταίρου, που είχε πει πως η μύτη μας είναι έτσι φτιαγμένη, για να ταιριάζει στα ματογυάλια!  Το είδος αυτό της ειρωνείας αποδείχθηκε όχι και τόσο παράλογο, όσο ίσωςφαινόταν στον 18ο αιώνα, γιατί, από την εποχή του Δαρβίνου, καταλαβαίνουμε πολύ καλύτερα για ποιο λόγο τα ζώντα πλάσματα είναι προσαρμοσμένα στο περιβάλλον τους. Δεν είναι το περιβάλλον που έχει φτιαχτεί έτσι, ώστε να είναι κατάλλλο γι' αυτά, αλλά οι ζωντανοί οργανισμοί εξελίχθηκαν έτσι, ώστε να είναι κατάλληλοι για το περιβάλλον τους, με βάση την προσαρμογή. Δεν υπάρχει σ' αυτό ένδειξη σκοπιμότητας. Όταν εξετάζει κανείς το επιχείρημα αυτό της σκοπιμότητας, απορεί πώς οι άνθρωποι μπορούν να πιστεύουν ότι αυτός ο κόσμος με ό,τι περιλαμβάνει, με όλα τα ελαττώματά του, είναι ο καλύτερος που μπορούσε να δημιουργήσει μέσα σε εκατομμύρια χρόνια ένα παντοδύναμο και γνωστικό ον. Εγώ πάντως δεν μπορώ να το πιστέψω αυτό. Νομίζετε, λοιπόν, πως, αν σας προίκιζαν με παντοδυναμία και με παντογνωσία και σας παραχωρούσαν εκατομμύρια χρόνια, για να τελειοποιήσετε τον κόσμο σας, δε θα μπορούσατε να δημιουργήσετε τίποτε καλύτερο από ττην Κου Κλουξ Κλαν και τους φασίστες; Επί πλέον, αν παραδέχεσθε τους συνηθισμένους νόμους της επιστήμης, πρέπει να υποθέσετε πως η ανθρώπινη ζωή, και η ζωή γενικά πάνω στον πλανήτη μας, θα εξαλειφθεί με τον καιρό: είναι ένας σταθμός της καταπτώσεως του ηλιακού μας συστήματος. Σε κάποιοα βαθμίδα της καταπτώσεως αυτής, παρουσιάζονται οι συνθήκες θερμοκρασίας κτλ που είναι κατάλληλες για το πρωτόπλασμα, και τότε εμφανίζεται για ένα σύντομο διάστημα η ζωή στο ηλιακό σύστημα. Στη σελήνη βλέπετε το σταθμό όπου τείνει η Γη-- σε κάτι το νεκρό, το ψυχρό και το δίχως ζωή. Μου λένε πως η άποψη αυτή είναι καταθλιπτική, και μερικοί πως αν πιστεύανε κάτι τέτοιο, δε θα μπορούσανε να ζουν. Μην το πιστεύετε, είναι ανόητο. Κανένας δε στεναχωριέται στ' αλήθεια γι' αυτό που είναι να γίνει ύστερα από μερικά εκατομμύρια χρόνια. Ακόμα κι όταν νομίζουν πως σκοτίζονται γι' αυτό, στην πραγματικότητα ξεγελάνε τον εαυτό τους. Στενοχωριούνται για κάτι το πολύ εγκόσμιο ή ίσως απλώς υποφέρουν από κακή χώνεψη. Πάντως, κανένας δεν αισθάνεται δυστυχώς σοβαρά, όταν σκέφτεται αυτά που είναι να γίνουν σε τούτον τον κόσμο ύστερα από εκατομμύρια χρόνια. Συνεπώς αν και είναι ζοφερή η προοπτική πως η ζωή θα εκλείψει κάποτε-- ή τουλάχιστον, ας το πούμε έτσι, αν και πολλές φορές, βλέποντας με ποιο τρόπο χρησιμοποιούν οι άνθρωποι τη ζωή τους, νομίζω πως είναι μάλλον παρηγορητική αυτή η προοπτική-- δεν είναι ωστόσο ζοφερή, ώστε να μας κάνει τη ζωή αφόρητη. Απλώς μας κάνει να στρέψουμε την προσοχή μας σε άλλα πράγματα.
... Η θρσηκεία νομίζω πως στηρίζεται βασικά στο φόβο. Είναι εν μέρει ο τρόμος του αγνώστου, και εν μέρει, όπως είπα, η επιθυμία να αισθάνεται κανένας πως έχει ένα είδος μεγαλύτεορυ αδελφού, που θα του παραστέκεται σε όλες τις φροντίδες του και στις διαμάχες. Ο φόβος είναι η βάση όλης αυτής της υπόθεσης-- φόβος του μυστηρίου, της ήττας, του θανάτου. Ο φόβος είναι συγγενής της σκληρότητας και γι' αυτό δεν είναι παράξενο το ότι η θρησκεία και η σκληρότητα πάνε πάντοτε χέρι με χέρι. Γιατί και οι δυο τους βασίζονται στο φόβο. Σε τούτον τον κόσμο μπορούμε τώρα να καταλαβαίνουμε κάπως μερικά πράγματα και να κυριαρχούμε κάπως απάνω τους με τη βοήθεια της επιστήμης που προχώρησε βήμα το βήμα, παρά την αντίδραση της χριστιανικής θρησκείας, των Εκλλησιών και όλων των παλαιών αξιωμάτων. Η επιστήμη μπορεί να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε αυτόν το φόβο που έζησε η ανθρωπότητα τόσους αιώνες. Η επιστήμη μπορεί να μας διδάξει ακόμη, και νομίζω πως και η καρδιά μας μπορεί να μας διδάξει, να μην κοιτάμε πια γύρω μας για να βρούμε φανταστικά στηρίγματα, να μην εφευρίσκουμε συμμάχους στον ουρανό, αλλά ν' αποβλέπουμε καλύτερα στις δικές μας προσπάθειες εδώ κάτω , για να κάνουμε τον κόσμο κατάλληλο να ζούμε σ' αυτόν, αντί να τον αφήσουμε τέτοιον όπως τον έκαναν όλες οι εκκλησίες όλους αυτούς τους αιώνες.