Ιστορία της πολιορκίας της Λισαβόνας (Ζ.Σαραμάγκου)

...Δεν έμοιαζαν αυτές για κουβέντες ενός ποιμένα των ψυχών, με τούτη την ψυχρή στέγνα που μαντεύει κανείς κάτω από τις γαλιφιές και τα μελιστάλαχτα καλοπιάσματα, που τελικά ξεσπούν σε ωμή οικειότητα, ωστόσο, προτού συνεχίσουμε παρακάτω, θα κάνουμε μια νέα αναφορά, υπογραμμισμένη αυτή τη φορά, εκείνης της κατά κάποιον τρόπο ανέλπιστης αναγνώρισης πως το πλήθος που βρίσκεται εκεί, χριστιανικό και μαυριτανικό, είναι παιδί της ίδιας φύσης και της ίδιας αρχής, πράγμα που σημαίνει, υποθέτουμε εμείς, ότι ο Θεός, πατέρας της φύσης και μόνος δημιουργός της αρχής από την οποία προέρχονται οι αρχές, είναι αδιαμφισβήτητα ο πατέρας και δημιουργός τούτων των ασύμφωνων γιων του, οι οποίοι όταν πολεμούν ο ένας τον άλλον προσβάλλουν σοβαρά τον κοινό τους πατέρα και την  εξ αδιαιρέτου αγάπη του, σε σημείο να μπορεί κανείς να πει, χωρίς υπερβολή, πως πάνω στο ανυπεράσπιστο σώμα του γέρου Θεού συμπλέκονται μέχρι θανάτου τα θυγατρικά του πλάσματα. Μ' εκείνες τις κουβέντες του έδειξε ο επίσκοπος της Μπράγκας φανερή απόδειξη πως γνώριζε ότι Θεός και Αλλάχ είναι το ίδιο πράγμα, και πως, αν ανατρέξουμε στον καιρό εκείνο, όπου τίποτε και κανείς δεν είχε όνομα, τότε δεν υπήρχαν διαφορές σε Μαυριτανούς και Χριστιανούς πέρα από αυτές που συναντά κανείς ανάμεσα σε έναν άνθρωπο και έναν άλλο, χρώμα, σωματική διάπλαση, φυσιογνωμία, αυτό όμως που κατά πάσα πιθανότητα δε θα σκέφτηκε ο ιεράρχης, κι ούτε θα μπορούσαμε να είχαμε τέτοια απαίτηση, λαμβάνοντας υπ' όψη την πνευματική καθυστέρηση και τον αναλφαβητισμό εκείνων των αποχών, είναι πως τα προβλήματα αρχίζουν πάντα όταν μπαίνουν στο προσκήνιο οι διαμεσολαβητές του Θεού, είτε λέγονται Ιησούς   είτε Μωάμεθ, για να μην αναφερθούμε σε προφήτες και ελάσσονες αγγελιοφόρους. Και μέχρι εκεί, πρέπει να είμαστε ευχαριστημένοι που έφτασε τόσο μακρυά στην οδό της θεολογικής εικοτολογίας ένας αρχιεπίσκοπος της Μπράγκας εξοπλισμένος και αρματωμένος για μάχη, με το θώρακα της πανοπλίας του, με τη ρομφαία να αιωρείται από την αρτάνη του μουλαριού, την περικεφαλαία, ποιος ξέρει αν δεν είναι τα ίδια του τα όπλα που δεν του επιτρέπουν να φτάσει σε συμπεράσματα μιας ανθρωπιστικής λογικής, από τότε ακόμη μπορεί να δει κανείς μέχρι ποιου σημείου μπορούν τα προϊόντα του πολέμου να κάνουν έναν άνθρωπο να σκέφτεται διαφορετικά, το ξέρουμε αυτό σήμερα πολύ καλύτερα, όχι όμως όσο χρειάζεται για να πάρουμε τα όπλα από όσους τα έχουν για μοναδικό τους εγκέφαλο. Ωστόσο, μακρυά από μας η πρόθεση να προσβάλλουμε τούτους τους άντρες, που δεν είναι ακόμη ολότελα Πορτογάλοι, και για να δημιουργήσουν μια πατρίδα που να τους ταιριάζει μάχονται, σε ανοιχτό πεδίο όταν χρειαστεί, με την προδοσία όταν τους βολεύει, έτσι γεννιούνται και καρποφορούν οι πατρίδες, όλες ανεξαιρέτως, γι' αυτό και, αφού τον λεκέ τον έχουν όλες, μπορεί και περνιέται για στολίδι και σημάδι αμοιβαίας άφεσης.